Serce w Kalendarzu – Kiedy i Dlaczego Obchodimy Walentynki?

Dzień 14 lutego jest datą, która dla wielu osób na całym świecie nabiera wyjątkowego znaczenia. To właśnie wtedy, niezależnie od szerokości geograficznej, celebrujemy Walentynki – święto miłości, przyjaźni i bliskości. Choć dla jednych to radosna okazja do wyrażania uczuć, dla innych – symbol komercjalizacji i zachodniego wpływu, nie można zaprzeczyć, że Dzień Zakochanych stał się trwałym elementem globalnego kalendarza. Ale które to są walentynki, jeśli chodzi o ich genezę, prawdziwe znaczenie i ewolucję na przestrzeni wieków? Czy to jedynie marketingowa machina, czy może głęboko zakorzeniona tradycja pielęgnująca najpiękniejsze z ludzkich uczuć?

W niniejszym artykule zagłębimy się w fascynującą historię Walentynek, od ich starożytnych korzeni po współczesne formy obchodów. Przyjrzymy się, dlaczego akurat 14 lutego stał się dniem zakochanych, jakie są globalne i lokalne tradycje, oraz jak celebrować to święto w sposób autentyczny i znaczący. Od romantycznych gestów po praktyczne porady, od historycznych faktów po współczesne statystyki – odkryjemy pełne spektrum tego, co symbolizuje Dzień Świętego Walentego i jak, pomimo wszelkich kontrowersji, wciąż zajmuje on szczególne miejsce w naszych sercach.

Obecność Walentynek w naszym kalendarzu jest niezaprzeczalna. W Polsce, choć święto zyskało na popularności stosunkowo niedawno, bo w latach 80. i 90. XX wieku, szybko zadomowiło się w kulturze, stając się okazją do manifestowania uczuć poprzez drobne podarunki, romantyczne kolacje czy po prostu wspólnie spędzony czas. Niezależnie od indywidualnego podejścia, zrozumienie, skąd to święto pochodzi i co naprawdę oznacza, pozwala spojrzeć na nie z większą świadomością i docenić jego uniwersalny przekaz o sile miłości.

Mity i Fakty: Historyczne Korzenie Walentynek – Od Luperkaliów do Świętego Walentego

Aby w pełni zrozumieć, którego dnia są walentynki i dlaczego obchodzimy je właśnie 14 lutego, musimy cofnąć się w czasie o wieki, do starożytnego Rzymu i średniowiecznej Europy. Geneza tego święta jest bowiem splotem pogańskich rytuałów, chrześcijańskich legend i ewolucji kulturowej, która na przestrzeni wieków ukształtowała znany nam dziś Dzień Zakochanych.

Pogańskie Fundamenty: Luperkalia i Rytuały Płodności

Pierwsze ślady obchodów, które można by powiązać z Walentynkami, prowadzą nas do rzymskiego festiwalu zwanego Luperkaliami. To starożytne święto płodności, zdrowia i oczyszczenia obchodzono między 13 a 15 lutego. Jego nazwa pochodziła od Lupercal, jaskini u podnóża Palatynu, gdzie według legend wilczyca miała wykarmić Romulusa i Remusa. Rytuały Luperkaliów były dalekie od romantycznej sielanki: młodzi, nadzy mężczyźni zwani Lupercami biegali po mieście, uderzając przechodniów (zwłaszcza kobiety) paskami ze skóry koziej, co miało zapewnić płodność i łatwy poród. Co ciekawe, w ramach Luperkaliów odbywały się również swoiste „loterie miłosne”, podczas których chłopcy losowali imiona dziewcząt, a wylosowane pary spędzały razem czas, co niekiedy prowadziło do trwałych związków. To właśnie te elementy, choć w znacznie bardziej surowej formie, rezonują z późniejszym romantycznym charakterem Walentynek.

Chrześcijańska Transformacja: Święty Walenty – Męczennik Miłości

Wraz z rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa, Kościół dążył do zastąpienia pogańskich świąt nowymi, chrześcijańskimi obchodami. Luperkalia, ze względu na swój frywolny charakter, były szczególnie niewygodne. W III wieku n.e. pojawiła się postać św. Walentego, której życie i męczeństwo stały się podstawą do stworzenia nowego święta. Istnieje kilka legend o świętym Walentym, a najbardziej znana dotyczy rzymskiego kapłana lub biskupa (tradycja mówi o Walentym z Terni), który żył w czasach cesarza Klaudiusza II Gota. Cesarz ten, chcąc budować silną armię, zakazał młodym mężczyznom zawierania małżeństw, wierząc, że kawalerowie są lepszymi żołnierzami.

Legenda głosi, że św. Walenty, sprzeciwiając się temu dekretowi, potajemnie udzielał ślubów młodym zakochanym parom, za co został aresztowany. Podczas uwięzienia miał uleczyć niewidomą córkę strażnika więziennego, a przed egzekucją, która miała miejsce 14 lutego około 269 roku, napisać do niej list, podpisując się „Od Twojego Walentego” – co uważa się za pierwowzór walentynkowych kartek. Choć historycy wciąż spierają się, która z tych legend jest prawdziwa (a postaci Walentego mogło być nawet trzech), to właśnie ta romantyczna narracja ugruntowała jego pozycję jako patrona zakochanych i przypieczętowała datę 14 lutego jako Dzień Świętego Walentego.

Średniowieczny Romantyzm i Narodziny Tradycji

Prawdziwy rozkwit romantycznego charakteru Walentynek nastąpił w średniowieczu, zwłaszcza w XIV i XV wieku, w Anglii i Francji. To właśnie wtedy, pod wpływem poezji i idei miłości dworskiej, Dzień Świętego Walentego zaczął być powszechnie kojarzony z romantycznym wyrażaniem uczuć. Uważano, że w połowie lutego ptaki dobierają się w pary, co dodatkowo wzmacniało skojarzenia z miłością i płodnością. Geoffrey Chaucer, w swoim poemacie „Parlement of Foules” (ok. 1382), jest często uznawany za tego, który po raz pierwszy powiązał dzień św. Walentego z romantycznym rytuałem dobierania się w pary. Od tego momentu zaczęto wysyłać sobie „walentynki” – ręcznie pisane listy miłosne, wiersze i drobne upominki, co stało się fundamentem współczesnych tradycji.

Historia Walentynek jest więc fascynującą podróżą od pogańskich obrzędów do chrześcijańskiego patrona, a następnie do romantycznej koncepcji miłości, która ewoluowała przez wieki, by przybrać formę, którą znamy i celebrujemy dzisiaj.

Walentynki Dziś: Globalne Obchody i Lokalne Akcenty

Choć Walentynki obchodzone są niemal na całym świecie, sposób ich celebrowania, tradycje i znaczenie mogą się znacząco różnić, odzwierciedlając bogactwo globalnych kultur i lokalnych zwyczajów. Od gorączkowych przygotowań w Stanach Zjednoczonych, po subtelne gesty w Japonii – wszędzie tam, gdzie są walentynki, miłość ma wiele twarzy.

Amerykański Rozmach i Europejska Tradycja

W Stanach Zjednoczonych Walentynki to prawdziwe święto konsumpcji i romantyzmu. Szacuje się, że Amerykanie wydają w tym dniu miliardy dolarów na prezenty. Według danych National Retail Federation, w 2024 roku przeciętny Amerykanin planował wydać około 192 dolary na prezenty walentynkowe, a łącznie rynek miał osiągnąć wartość 25,8 miliarda dolarów. Królują tu kartki walentynkowe (wysyłanych jest ich ponad miliard rocznie, ustępując jedynie kartkom świątecznym), czekoladki w kształcie serca, kwiaty (zwłaszcza czerwone róże, których sprzedaż w tym okresie wzrasta o kilkaset procent) oraz biżuteria. Popularne są romantyczne kolacje w restauracjach, a także celebrowanie Walentynek w szkołach, gdzie dzieci wymieniają się małymi kartkami i cukierkami. Wiele par zaręcza się właśnie 14 lutego, czyniąc ten dzień symbolicznym początkiem wspólnej drogi.

W Europie obchody są często bardziej stonowane, choć wciąż silnie zakorzenione w romantycznych gestach. We Francji, ojczyźnie miłości i romansu, Walentynki są naturalnym przedłużeniem narodowego ducha. Pary celebrują je intymnymi kolacjami, wyznaniami miłosnymi i oczywiście – czerwonymi różami. We Włoszech podobnie, Walentynki to czas romantycznych randek i wymiany czekoladek, szczególnie popularne są praliny Baci Perugina, każda zawierająca ukrytą sentencję miłosną. W Danii panuje unikalna tradycja wysyłania „gaekkebrev” – humorystycznych, rymowanych listów miłosnych pisanych na papierze przypominającym płatki śniegu, bez podpisu. Jeśli adresatka odgadnie nadawcę, otrzymuje od niego pisankę wielkanocną. To uroczy, lekki zwyczaj, który dodaje Walentynkom elementu zabawy i tajemniczości.

Azjatyckie Nuance i Alternatywne Spojrzenia

Azja ma swoje specyficzne podejście do Walentynek, często rozciągając obchody na kilka dni. W Japonii i Korei Południowej role są odwrócone: 14 lutego to kobiety obdarowują mężczyzn czekoladkami. W Japonii są dwa rodzaje czekoladek: giri choco (obowiązkowe czekoladki dla kolegów i przełożonych, bez romantycznego podtekstu) i honmei choco (dla ukochanej osoby). Miesiąc później, 14 marca, obchodzony jest tzw. „Biały Dzień” (White Day), kiedy to mężczyźni odwzajemniają się prezentami dla kobiet, często białymi słodyczami lub biżuterią, a wartość prezentu powinna być trzykrotnie wyższa niż ta, którą otrzymali. Jest to intrygujący przykład ewolucji tradycji, gdzie jeden dzień okazuje się niewystarczający.

W Brazylii Walentynki, czyli „Dia dos Namorados” (Dzień Zakochanych), obchodzone są 12 czerwca, w przeddzień święta św. Antoniego, patrona małżeństw i swatów. Jest to dzień par, ale także czas świętowania rodzinnych więzi i przyjaźni, często z hucznymi imprezami i festiwalami.

W niektórych krajach, jak na przykład w Arabii Saudyjskiej, publiczne obchodzenie Walentynek było kiedyś zakazane, choć ostatnio widać pewne rozluźnienie w tym zakresie. To pokazuje, jak kultura i religia mogą wpływać na akceptację i formę celebrowania tego globalnego święta.

Walentynki w Polsce: Od Nieśmiałych Początków do Masowego Zjawiska

Polska, ze swoją bogatą historią i silnymi tradycjami, przyjęła Walentynki stosunkowo późno. Przed latami 90. XX wieku, Dzień Zakochanych był niemal nieznany, a polskie pary często preferowały rodzime obrzędy, takie jak Noc Kupały. Dopiero po transformacji ustrojowej i otwarciu na zachodnie wpływy, Walentynki zaczęły zyskiwać na popularności. Początkowo święto spotykało się z pewnym oporem ze strony tradycjonalistów i Kościoła, którzy widzieli w nim objaw amerykanizacji i komercjalizacji. Jednak szybko okazało się, że Polacy chętnie przyjęli tę okazję do wyrażania uczuć.

Dziś Walentynki w Polsce są obchodzone z dużą swobodą i radością. Popularnością cieszą się:

• Romantyczne kolacje: Restauracje pękają w szwach, oferując specjalne walentynkowe menu.
• Kwiaty: Czerwone róże są niekwestionowanym królem, ale także tulipany, frezje czy lilie znajdują swoich nabywców. Floryści odnotowują w tym dniu sprzedaż wyższą o 300-500% niż w przeciętny dzień.
• Słodycze: Czekoladki, pralinki, torty w kształcie serca to klasyka, która zawsze się sprawdza.
• Kartki walentynkowe: Od prostych, z gotowymi życzeniami, po te ręcznie robione, wyrażające osobiste uczucia.
• Drobne upominki: Biżuteria, perfumy, gadżety z motywem serca – rynek oferuje niezliczone możliwości.
• Wspólne wyjścia: Kino, teatr, koncerty o tematyce miłosnej, spacery – każda okazja do spędzenia czasu razem.

W niektórych polskich miastach, jak na przykład w Poznaniu, obecność relikwii św. Walentego (w kościele św. Jana Jerozolimskiego) dodaje obchodom głębszego, duchowego wymiaru, łącząc współczesną celebrację z historycznymi korzeniami świętego patrona.

Niezależnie od kraju, Walentynki są dniem, w którym miłość, w różnych jej formach, staje się centralnym punktem uwagi, przypominając nam o wadze relacji międzyludzkich i ich pielęgnowania.

Sztuka Wyrażania Uczuć: Pomysły na Spędzenie i Prezenty Walentynkowe

Walentynki to idealna okazja do wyrażenia uczuć i wzmocnienia więzi w związku. Niezależnie od tego, czy preferujesz spektakularne gesty, czy intymne, spokojne chwile, kluczem jest autentyczność i dopasowanie do gustu ukochanej osoby. Oto szereg pomysłów, które pomogą Ci stworzyć niezapomniane Walentynki, a także przewodnik po popularnych prezentach i ich symbolice.

Kreatywne Sposoby na Walentynkowy Wieczór: Poza Standardową Kolacją

Choć romantyczna kolacja w restauracji to walentynkowa klasyka, warto pomyśleć o czymś bardziej osobistym lub nietypowym. Oto kilka inspiracji:

• Kolacja w domowym zaciszu: Przygotowanie posiłku wspólnie lub zaserwowanie ulubionych potraw partnera to gest, który mówi więcej niż tysiąc słów. Stwórzcie odpowiedni nastrój: świece, nastrojowa muzyka, elegancki stół. To intymne i pozwala na swobodną rozmowę.
• Wspólne warsztaty: Zamiast tradycyjnej randki, zapiszcie się na kurs gotowania (np. kuchni azjatyckiej, włoskiej), warsztaty artystyczne (malowanie, lepienie z gliny) lub taneczne. To nie tylko świetna zabawa, ale też okazja do nauczenia się czegoś nowego i stworzenia wspólnych wspomnień.
• Wieczór filmowy/serialowy: Przygotujcie koc, popcorn i listę ulubionych filmów lub seriali. To idealna opcja na relaks i odprężenie po dniu pracy.
• Planszówki i gry: Jeśli oboje lubicie gry, Walentynki mogą być idealną okazją do turnieju ulubionych planszówek lub gier wideo. Wprowadzi to element zabawy i zdrowej rywalizacji.
• Domowe SPA: Przygotujcie wspólną kąpiel z olejkami, masaż, maseczki. To doskonały sposób na relaks i wzajemne rozpieszczanie.
• Aktywne walentynki: Jeśli jesteście parą aktywną, wybierzcie się na wspólną wycieczkę rowerową, spacer po malowniczym parku, łyżwy, kręgle, wspinaczkę na ściance, czy nawet wspólny trening. Ruch i świeże powietrze to świetny sposób na odstresowanie i zbudowanie endorfin.
• Lot balonem, jazda sportowym autem, escape room: Dla szukających adrenaliny i niezapomnianych wrażeń, nietypowe aktywności mogą być strzałem w dziesiątkę.

Pamiętaj, że najważniejsze jest spędzenie czasu razem i skupienie się na drugiej osobie, jej potrzebach i pragnieniach.

Prezenty, Które Mówią: Język Miłości w Upominkach

Wybór prezentu to często wyzwanie, ale z odrobiną kreatywności i znajomością gustu partnera, staje się przyjemnością. Pamiętaj, że wartość prezentu nie mierzy się ceną, lecz myślą i uczuciem włożonym w jego wybór.

• Kwiaty – Klasyka z Przesłaniem:
  • Czerwone róże: Niekwestionowany symbol głębokiej miłości i namiętności. To najpopularniejszy wybór, ale ich liczba i świeżość mają znaczenie. Według statystyk, podczas Walentynek sprzedaje się około 250 milionów róż na całym świecie.
  • Różowe róże: Symbolizują delikatność, podziw, wdzięczność i początek uczucia. Idealne dla świeżych związków.
  • Białe róże: Oznaczają czystość, niewinność, szacunek i lojalność. Często wybierane na początek związku lub jako wyraz głębokiego przywiązania.
  • Tulipany: Symbolizują świeżość, nowy początek i radość. Świetny wybór dla par, które chcą odświeżyć swoją relację.
  • Goździki: Wytrzymałe i trwałe, symbolizują długotrwałą miłość i fascynację.
  • Lilie: Oznaczają elegancję, piękno i podziw.
  • Frezje i Irysy: Dodają bukietowi lekkości, koloru i tajemniczości, symbolizując radość i nadzieję.
  • Ciekawostka o liczbie kwiatów: W większości kultur preferuje się nieparzystą liczbę kwiatów w bukiecie (z wyjątkiem parzystej liczby 12 – tuzina, który jest symbolem pełni).
• Słodycze – Uniwersalny Język Przyjemności:
  • Czekoladki: Od klasycznych bombonierek po personalizowane zestawy. Wybieraj te wysokiej jakości, z ulubionymi smakami partnera. Czekolada, bogata w fenyloetyloaminę, jest naturalnym afrodyzjakiem i poprawia nastrój.
  • Własnoręcznie upieczone ciasto/ciasteczka: Nic tak nie mówi „kocham Cię” jak domowe wypieki, zwłaszcza w kształcie serca.
• Personalizowane Podarunki – Unikalny Akcent:
  • Grawerowana biżuteria: Bransoletki, naszyjniki, pierścionki z datą, inicjałami lub krótką sentencją.
  • Album ze wspólnymi zdjęciami: Przygotowany z dbałością, z ręcznie dopisanymi wspomnieniami.
  • Kubki, poduszki, koszulki z osobistym nadrukiem: Mogą być zabawne lub sentymentalne.
  • Książka lub płyta winylowa z osobistą dedykacją: Jeśli partner ma konkretne zainteresowania.
• Relaks i Wellness – Troska o Bliskiego:
  • Voucher na masaż: Dla niej i dla niego, a najlepiej dla dwojga.
  • Wspólny weekend w SPA: Idealna okazja do oderwania się od codzienności i skupienia na sobie nawzajem.
  • Zestaw luksusowych kosmetyków: Dopasowanych do potrzeb skóry lub ulubionych zapachów.
• Doświadczenia – Wspomnienia są Bezcenne:
  • Bilety na koncert ulubionego zespołu, spektakl, mecz: Dopasowane do pasji partnera.
  • Voucher na kurs/warsztaty: Np. degustacja wina, kurs barmański, nauka jazdy konnej.
  • Wspólna podróż: Nawet krótka, weekendowa wycieczka do miejsca, które chcecie zobaczyć.

Kluczem do udanego prezentu jest uważne słuchanie i obserwowanie partnera przez cały rok. Często to najdrobniejsze wskazówki, zasłyszane marzenia czy niezrealizowane plany dają najlepsze pomysły. Pamiętaj, że gest, nawet najmniejszy, wykonany z sercem, jest najważniejszym elementem walentynkowego podarunku.

Walentynki dla Każdego: Świętowanie Miłości w Rodzinie i Bez Partnera

Walentynki, choć powszechnie kojarzone z romantyczną miłością par, mogą być znacznie bardziej uniwersalnym świętem. Miłość ma wszakże wiele wymiarów – rodzinną, przyjacielską, a nawet miłość do samego siebie. Rozszerzenie perspektywy na Dzień Zakochanych pozwala celebrować go w sposób inkluzywny i radosny, niezależnie od statusu związku.

Walentynki dla Dzieci – Nauka Miłości i Przyjaźni

Organizacja Walentynek dla dzieci to wspaniała okazja do nauki empatii, wyrażania uczuć i doceniania bliskich. Zamiast skupiać się na romantyzmie, akcentuje się tu przyjaźń, życzliwość i radość z bycia razem. Oto kilka pomysłów:

• Tworzenie kartek walentynkowych: Dzieci uwielbiają plastyczne zajęcia. Zaopatrzcie się w kolorowe papiery, brokat, naklejki, wstążki, klej i pozwólcie im stworzyć własne, unikalne kartki dla rodziców, dziadków, przyjaciół czy nauczycieli. To rozwija zdolności manualne i kreatywność.
• Pieczenie walentynkowych ciasteczek: Wspólne pieczenie ciasteczek w kształcie serca, dekorowanie ich lukrem i posypkami to świetna zabawa. Dzieci mogą później obdarować nimi bliskich, co uczy dzielenia się.
• Gry i zabawy edukacyjne: Zorganizujcie quiz na temat symboli Walentynek, zagrajcie w kalambury z hasłami związanymi z miłością i przyjaźnią, lub stwórzcie „łańcuch życzliwości”, gdzie każde ogniwo to pochwała dla innej osoby.
• Oglądanie animowanych filmów o miłości i przyjaźni: Wybierzcie produkcje, które przekazują pozytywne wartości o relacjach międzyludzkich (np. „Piękna i Bestia”, „Shrek”, „Wall-e” – oczywiście dopasowane do wieku).
• „Pudełko Miłości”: Przygotujcie pudełko, do którego przez cały dzień (lub tydzień) wrzucacie karteczki z komplementami, podziękowaniami i miłymi słowami dla członków rodziny. Wieczorem wspólnie je odczytajcie.
• Walentynkowy piknik/przyjęcie: Jeśli pogoda pozwoli, zorganizujcie mały piknik z walentynkowymi przekąskami. Jeśli nie – przyjęcie w domu z przyjaciółmi dziecka, podczas którego będą mogli wymieniać się kartkami i bawić.

Ważne jest, aby dzieci zrozumiały, że Walentynki to dzień okazywania miłości i wdzięczności wszystkim, którzy są dla nich ważni, a nie tylko randkowanie.

Single i Walentynki – Miłość do Siebie i Przyjaźni

Dla wielu osób samotnych Walentynki mogą być trudnym dniem, wzmacniając uczucie presji społecznej i braku. Jednak coraz więcej singli i grup przyjaciół decyduje się na alternatywne sposoby celebrowania, zmieniając Walentynki w dzień samomiłości lub święto przyjaźni.

• „Galentine’s Day” i „Palentine’s Day”: Te nieoficjalne święta, spopularyzowane przez seriale telewizyjne, to alternatywa dla romantycznych Walentynek. „Galentine’s Day” (zwykle obchodzony 13 lutego) to dzień, w którym kobiety celebrują swoje przyjaźnie, spotykając się, obdarowując drobnymi prezentami i wspierając się nawzajem. „Palentine’s Day” to szersza koncepcja, obejmująca świętowanie przyjaźni niezależnie od płci.
• Dzień Samomiłości: Walentynki to idealna okazja, by zadbać o siebie. Zafunduj sobie dzień SPA, ulubioną książkę, film, gotowanie ulubionego posiłku, medytację, długi spacer lub cokolwiek, co sprawia Ci przyjemność i pozwala poczuć się dobrze w swojej skórze. Pamiętaj, że zdrowa relacja z samym sobą jest fundamentem wszystkich innych relacji.
• Spotkanie z przyjaciółmi: Zamiast spędzać wieczór samotnie, zorganizuj spotkanie z przyjaciółmi – wspólna kolacja, wieczór gier, wyjście do kina czy na drinka. Celebrowanie więzi, które już masz, może być równie satysfakcjonujące, jak romantyczna randka.
• Wolontariat: Poświęcenie czasu na pomoc innym to wspaniały sposób na poczucie spełnienia i radości. Dzielenie się miłością w szerszym, altruistycznym sensie, może być niezwykle wzbogacające.
• International Quirkyalone Day: To alternatywne święto, obchodzone również 14 lutego, jest reakcją na komercjalizację Walentynek i presję na posiadanie partnera. Jest to dzień dla osób, które cenią sobie swoją niezależność i wolą czekać na prawdziwe, głębokie połączenie, niż wchodzić w związek dla zasady. To celebracja bycia „dziwnie_samotnym”, czyli szczęśliwym samemu ze sobą.

Wałeńtynki mogą być dniem, w którym celebrujemy wszystkie formy miłości – nie tylko romantyczną, ale także tę do rodziny, przyjaciół i, co najważniejsze, do siebie samego. Otwarta perspektywa sprawia, że 14 lutego może być radosnym dniem dla każdego.

Ciemna Strona Serduszek: Krytyka Komercjalizacji i Presji Społecznej

Choć Walentynki są uroczyście celebrowane w wielu kulturach, święto to nie jest wolne od krytyki. Rosnące obroty przemysłu walentynkowego i wszechobecna presja na romantyczne gesty budzą kontrowersje, prowadząc do refleksji nad prawdziwym sensem Dnia Zakochanych.

Konsumpcjonizm i Komercjalizacja

Jednym z najczęstszych zarzutów stawianych Walentynkom jest ich nadmierny charakter komercyjny. Krytycy wskazują, że święto to zostało zawłaszczone przez marketing i branżę handlową, która promuje przymus kupowania drogich prezentów, nawet jeśli stoją one w sprzeczności z real